Makroiqtisodiyot va mikroiqtisodiyot farqi
Iqtisodiyot fani hodisalarni ikki xil miqyosda o'rganadi: alohida ishtirokchi darajasida va butun xo'jalik darajasida. Bu ikki yondashuvning farqi va o'zaro bog'liqligi ko'rib chiqiladi.
Tahlil miqyosidagi ajralish
Iqtisodiyot fani bir xil hodisani ikki xil masofadan turib o'rganishi mumkin. Yaqindan qaralganda alohida xo'jalik yurituvchi, oila yoki korxona ko'rinadi, uzoqdan qaralganda esa butun xo'jalikning umumiy holati namoyon bo'ladi. Shu ikki nuqtai nazar mikro va makro bo'linishini keltirib chiqargan.
Bo'linish mavzu bo'yicha emas, aynan tahlil miqyosi bo'yicha o'tkaziladi. Shuning uchun bir hodisa ikkala bo'limda ham, ammo turli savollar bilan o'rganilishi mumkin.
Mikrodaraja qanday savollarni qo'yadi
Mikroiqtisodiyot alohida ishtirokchining qaror qabul qilish mantiqini o'rganadi. U iste'molchining cheklangan mablag'ni qanday taqsimlashi, ishlab chiqaruvchining hajm va narxni qanday belgilashi, bozorda talab va taklif qanday muvozanatga kelishi bilan shug'ullanadi. Tahlil odatda bitta tarmoq yoki bitta mahsulot doirasida olib boriladi.
Bu darajada asosiy e'tibor rag'bat, tanlov va nisbiy narxlarga qaratiladi.
Makrodaraja qanday kattaliklar bilan ishlaydi
Makroiqtisodiyot butun xo'jalik uchun jamlangan kattaliklarni qaraydi. Umumiy ishlab chiqarish hajmi, umumiy narx darajasi, bandlik va ishsizlik, jamg'arma hamda investitsiya oqimi shular jumlasidandir. Bu ko'rsatkichlar minglab alohida qarorlarning yig'indisi sifatida shakllanadi.
Makrotahlil alohida bozor emas, balki bozorlar tizimining umumiy harakatini tushuntirishga qaratilgan. Shu bois undagi xulosalar bitta korxona uchun bevosita ko'rsatma bo'la olmaydi.
Umumlashtirishdagi ziddiyatlar
Alohida ishtirokchi uchun oqilona bo'lgan xatti-harakat butun xo'jalik miqyosida boshqacha natija berishi mumkin. Masalan, har bir uy xo'jaligining ko'proq jamg'arishga intilishi umumiy talabni pasaytirib, daromadlar o'sishini sekinlashtirishi mumkin. Bunday holatlar tarkib qismidan butunga to'g'ridan-to'g'ri o'tib bo'lmasligini ko'rsatadi.
Shu sababli makrodaraja o'z qonuniyatlariga ega alohida tahlil sohasi sifatida shakllangan.
Ikki yondashuvning bog'liqligi
Makro ko'rsatkichlar mikro darajadagi qarorlardan tug'iladi, mikro qarorlar esa umumiy sharoit ta'sirida o'zgaradi. Narx darajasining o'zgarishi oilaning xarid rejasiga, umumiy bandlik holati esa korxonaning ishga olish qaroriga ta'sir qiladi. Ikki daraja doimiy qaytar aloqada turadi.
Zamonaviy tahlilda makromodellarni mikroiqtisodiy asosga qo'yishga intilish shundan kelib chiqqan.
Bilimning amaliy qo'llanishi
Mikrodaraja tushunchalari tarmoq tahlili, narx siyosati va raqobat masalalarini yoritishda qo'llanadi. Makrodaraja tushunchalari esa umumiy o'sish, narx barqarorligi va bandlik masalalarini muhokama qilishda asos bo'ladi. Ko'pincha bitta amaliy masala ikkala darajani birga talab qiladi.
Shuning uchun ikki bo'limni bir-birining muqobili emas, to'ldiruvchisi sifatida ko'rish maqsadga muvofiq. Qaysi darajadan boshlash esa qo'yilgan savolning miqyosiga qarab tanlanadi.