Ishsizlik turlari va uning sabablari

Ishsizlik qanday aniqlanadi

Ishsiz deb mehnat qobiliyatiga ega, faol ravishda ish qidirayotgan, ammo hozircha ish topa olmagan shaxs hisoblanadi. Ish qidirmayotgan yoki mehnat bozoridan butunlay chiqib ketgan kishilar bu toifaga kiritilmaydi. Ana shu ta'rif ko'rsatkichni oddiy bandlik darajasidan farqlab turadi.

Ishsizlik darajasi iqtisodiy faol aholi tarkibidagi ulush sifatida ifodalanadi va u so'rovnomalar orqali baholanadi.

Ish izlash oralig'idagi ishsizlik

Frikcion ishsizlik odam bir ishdan ikkinchisiga o'tayotgan oraliq davrda yuzaga keladi. Bunga yangi bitiruvchining birinchi ish o'rnini qidirishi yoki xodimning ixtiyoriy ravishda ishdan bo'shashi misol bo'la oladi. Bu tur qisqa muddatli va tabiiy hisoblanadi.

Uning mavjudligi mehnat bozori harakatchan ekanini, ya'ni odamlar tanlov qila olishini ko'rsatadi. Ma'lumot almashinuvi yaxshi yo'lga qo'yilgan joyda bu davr qisqaradi.

Malaka va ehtiyoj nomutanosibligi

Strukturaviy ishsizlik ish izlovchining malakasi bo'sh ish o'rinlari talabiga mos kelmaganda paydo bo'ladi. Texnologiya o'zgarishi, ayrim tarmoqlarning qisqarishi va ishlab chiqarishning boshqa hududlarga ko'chishi bunga sabab bo'ladi. Bu tur odatda ancha uzoq davom etadi.

Uni yumshatish uchun qayta o'qitish va malaka oshirish tizimlari muhim ahamiyat kasb etadi. Ta'lim mazmunining bozor ehtiyojiga moslashuvi ham shu yo'nalishdagi vosita sanaladi.

Iqtisodiy sikl bilan bog'liq tur

Siklik ishsizlik umumiy iqtisodiy faollik pasayganda kuchayadi. Talab qisqarganda korxonalar ishlab chiqarish hajmini kamaytiradi va xodimlar sonini qisqartirishga majbur bo'ladi. Faollik tiklanganda esa bu turdagi ishsizlik asta-sekin susayadi.

Shuning uchun uning dinamikasi iqtisodiyotning umumiy holatini aks ettiruvchi belgi sifatida kuzatiladi. Bandlik odatda tiklanish boshlangandan keyin biroz kechikib o'sadi.

Mavsumiy tebranishlar

Ayrim sohalarda ish hajmi yil davomida notekis taqsimlanadi, shu sababli bandlik ham mavsumga qarab o'zgaradi. Qishloq xo'jaligi, qurilish va sayyohlik bilan bog'liq faoliyat bunga yaqqol misol bo'la oladi.

Bu tebranishlar oldindan ma'lum bo'lgani uchun tahlilda ko'pincha alohida hisobga olinadi va ko'rsatkichdan chiqarib tashlanadi.

Ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlari

Uzoq davom etgan ishsizlik daromad yo'qotilishidan tashqari malakaning susayishiga va mehnat bozoriga qaytishning qiyinlashuviga olib keladi. Iqtisodiyot uchun esa u foydalanilmagan mehnat resursi, ya'ni yaratilmay qolgan mahsulot degani.

Shu bois bandlikni qo'llab-quvvatlash iqtisodiy siyosatning asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi. Ishsizlikni butunlay yo'qotish esa mumkin emas, chunki uning bir qismi tabiiy sanaladi.