Iqtisodiy o'sish nimani anglatadi
Iqtisodiy o'sish yaratilayotgan tovar va xizmatlar hajmining kengayishini bildiradi. Maqolada uning omillari, o'lchash mantiqi va farovonlik bilan bog'liqligi tushuntiriladi.
O'sish tushunchasining ma'nosi
Iqtisodiy o'sish β muayyan davr ichida yaratilgan tovar va xizmatlar hajmining oldingi davrga nisbatan kengayishini bildiradi. Bu shunchaki pul aylanmasining ortishi emas, balki real mahsulot miqdorining ko'payishi hisoblanadi. Shu farq tushunchani to'g'ri talqin qilish uchun muhim ahamiyatga ega.
Narxlar ko'tarilgani hisobiga yuzaga kelgan o'sish haqiqiy kengayish sanalmaydi. Shuning uchun hisob-kitobda narx ta'siri ajratib olinadi.
O'sish qanday o'lchanadi
O'sishni baholash uchun iqtisodiyotda yaratilgan umumiy qiymat bir davrdan ikkinchisiga taqqoslanadi. Taqqoslash real ko'rinishda, ya'ni narx o'zgarishi hisobga olingan holda amalga oshiriladi. Aholi soni ham o'zgarib turgani uchun ko'rsatkich odatda aholi jon boshiga qayta hisoblanadi.
Bu ikki tuzatish natijani ancha ishonchli qiladi. Ularsiz taqqoslash chalg'ituvchi bo'lishi mumkin.
Mehnat va kapital omillari
Ishlab chiqarish hajmi avvalo band bo'lgan insonlar soniga va ular ixtiyoridagi vositalarga bog'liq bo'ladi. Ish bilan ta'minlanganlar ko'paysa yoki mavjud xodimlar zamonaviyroq uskuna bilan ishlasa, yaratiladigan hajm kengayadi. Bu o'sishning eng ko'rinadigan manbai hisoblanadi.
Ammo faqat miqdoriy kengayish uzoq vaqt davom eta olmaydi. Resurslarning o'zi cheklangan bo'ladi.
Texnologiya va samaradorlik
Uzoq muddatli o'sishning asosiy manbai bir xil resurs bilan ko'proq natija olish qobiliyati sanaladi. Yangi texnik yechimlar, yaxshilangan ish tartibi va xodimlarning malakasi shu qobiliyatni oshiradi. Aynan shu yo'nalish resurs cheklovidan chiqish imkonini beradi.
Shu sababli ta'lim va izlanishga sarflangan mablag' uzoq muddatli sarmoya sifatida qaraladi. Uning samarasi darhol ko'rinmaydi.
O'sish va farovonlik nisbati
Umumiy hajmning kengayishi har doim hayot darajasining bir tekis yaxshilanishini anglatmaydi. Yaratilgan qiymat qanday taqsimlanishi, ta'lim va sog'liq sohalari qay darajada rivojlanishi natijani sezilarli o'zgartiradi. Shu bois o'sish ko'rsatkichi farovonlikning to'liq o'lchovi hisoblanmaydi.
U muhim, ammo yagona bo'lmagan ko'rsatkich sifatida qaraladi. To'liq tasavvur uchun boshqa o'lchovlar ham qo'shiladi.
O'sishning barqarorligi masalasi
O'sish sur'ati yuqori bo'lgani bilan uzoq muddatda saqlanmasa, natija cheklangan bo'lib qoladi. Bir necha tarmoqqa yoki tashqi omillarga tayangan kengayish sharoit o'zgarganda tez to'xtaydi. Tabiiy resurslardan haddan ortiq foydalanish ham kelgusi imkoniyatlarni qisqartiradi.
Shu sababli sur'at bilan bir qatorda uning asosi va qanchalik keng tarmoqqa tayanishi ham baholanadi. Barqaror va bir tekis o'sish odatda tez, ammo qisqa muddatli ko'tarilishdan afzal sanaladi.