Kino san'ati qanday shakllanadi
Kino ketma-ket almashuvchi tasvirlar orqali harakat tuyg'usini yaratadi va avvalo vaqt bilan ishlaydi. Kadr chegarasi, kamera balandligi, yorug'lik va montaj ma'noni bevosita o'zgartiradi.
Harakatlanuvchi tasvir tabiati
Kino β ketma-ket almashuvchi tasvirlar orqali harakat tuyg'usini yaratuvchi san'at turi hisoblanadi. Ko'z ayrim tasvirlarni alohida ajratmaydi, balki ularni uzluksiz oqim sifatida qabul qiladi. Shu jismoniy xususiyat butun san'atning asosini tashkil etadi.
Demak, kino avvalo vaqt bilan ishlaydigan san'at hisoblanadi. U voqeani xohlagancha cho'zishi ham, uzoq davrni bir necha soniyaga siqishi ham mumkin.
Yozma g'oyadan tasvirga
Har qanday ish avval yozma shaklda tug'iladi: voqea rivoji, sahnalar ketma-ketligi va suhbatlar qog'ozga tushiriladi. So'ng bu matn tasvir tiliga o'giriladi, ya'ni har sahna qanday ko'rinishi va qayerdan olinishi rejalashtiriladi. Tayyorgarlik qanchalik aniq bo'lsa, suratga olish shunchalik tartibli kechadi.
Matnda yaxshi tuyulgan sahna tasvirda ishlamasligi mumkin. Shu bois oldindan chizma tuziladi.
Kadr va kompozitsiya
Kadr β tomoshabin ko'radigan yagona chegara bo'lgani uchun undan tashqaridagi hamma narsa yo'q hisoblanadi. Ob'ektni kadr ichida joylashtirish, uning masofasi va burchagi ma'noni bevosita o'zgartiradi. Yaqindan olingan tasvir tafsilotga, uzoqdan olingani esa muhitga urg'u beradi.
Kamera balandligi ham tomoshabinning munosabatini belgilab beradi. Pastdan qarash gavdani ulug'roq, tepadan qarash esa uni kichikroq va himoyasizroq ko'rsatadi.
Yorug'lik va rang
Yorug'lik kinoda shunchaki ko'rinishni ta'minlamaydi, u kayfiyatni ham yaratadi. Yumshoq va tarqoq nur tinch holatni beradi, keskin soyalar esa zo'riqish hissini kuchaytiradi. Rang yechimi butun ish davomida bir tizimda saqlanadi, shunda tasvir yaxlit ko'rinadi.
Yorug'lik manbasining yo'nalishi ob'ekt shaklini ochadi yoki uni yassilashtiradi. Shu sababli har bir sahna yoritilishi suratga olishdan ancha oldin rejalashtiriladi.
Montaj β kinoning o'z tili
Suratga olingan bo'laklar montaj bosqichida tanlanadi va ketma-ket ulanadi. Aynan shu yerda ritm tug'iladi: qisqa kadrlar tezlik, uzun kadrlar esa xotirjamlik hissini beradi. Ikki tasvirning yonma-yon turishi ular alohida ifodalamagan yangi ma'noni yuzaga chiqaradi.
Montaj tartibi voqeani butunlay o'zgartirishi mumkin. Shuning uchun u ijodiy bosqich sanaladi.
Tovush qatlami
Tovush kinoda tasvirga qo'shimcha emas, teng huquqli qatlam hisoblanadi. Nutq, atrof shovqini va musiqa alohida yozilib, keyin bir-biriga moslanadi. Ko'rinmayotgan manbadan kelayotgan tovush kadr chegarasini kengaytirib, makonni davom ettiradi.
To'liq sukunat ham mustaqil ifoda vositasi bo'la oladi. U tovushli qismlar orasida turganda ko'pincha eng kuchli ta'sirni beradi.