Fotografiya san'ati asoslari
Fotografiya so'zma-so'z yorug'lik bilan chizish ma'nosini bildiradi va nurning yo'nalishi butun kayfiyatni belgilaydi. Kadr chegarasi, diafragma, zatvor tezligi hamda lahza tanlash bir-biriga bog'liq.
Yorug'lik va uning tabiati
Fotografiya so'zma-so'z yorug'lik bilan chizish ma'nosini bildiradi, shuning uchun yorug'lik bu san'atning birinchi vositasi hisoblanadi. Uning yo'nalishi, qattiq yoki yumshoqligi hamda rang harorati tasvirning butun kayfiyatini belgilaydi. Yon tomondan tushgan nur hajm va shaklni ochsa, orqadan tushgan nur siluetni ajratib ko'rsatadi.
Tabiiy yorug'lik kun davomida o'zgarib turadi va shu o'zgarish bir xil manzarani butunlay boshqacha ko'rsatishi mumkin. Shu bois suratchilar ko'pincha kerakli yorug'likni kutishga tayyor turadi.
Kadr chegarasini tanlash
Kamera ob'ektiv orqali olamning faqat bir bo'lagini ajratib oladi, va nimani chetda qoldirish nimani kiritishdan kam ahamiyatli emas. Kadr chegarasi tomoshabin nigohini boshqaradi hamda ortiqcha tafsilotlarni olib tashlaydi. Suratchining o'rnini bir necha qadam o'zgartirish tasvir ma'nosini butunlay boshqa tomonga burishi mumkin.
Shu sababli tajribali suratchilar tugmani bosishdan oldin kadrning chetlarini alohida tekshiradi. Kadr balandligi ham voqeaga qanday qarash berilishini o'zgartiradi.
Ekspozitsiya muvozanati
Ekspozitsiya nurga sezgir yuzaga tushadigan yorug'lik miqdori bo'lib, u diafragma kengligi, zatvor tezligi va sezuvchanlik orqali boshqariladi. Bu uch parametr o'zaro bog'liq: birini o'zgartirish boshqasini moslashtirishni talab qiladi. Ortiqcha yorug'lik oq dog'lar, yetishmovchilik esa qorong'i va shovqinli tasvir beradi.
To'g'ri ekspozitsiya deganda ko'pincha texnik me'yor emas, balki muallif niyatiga mos yorqinlik tushuniladi. Ataylab qorong'i qilingan kadr ham o'ziga xos ifodaga ega bo'lishi mumkin.
Chuqurlik va aniqlik sohasi
Diafragmaning kengligi tasvirdagi qaysi qism aniq chiqishini belgilaydi. Tor aniqlik sohasi qahramonni fondan ajratib, diqqatni bitta nuqtaga to'playdi; keng soha esa manzarani boshdan oxir aniq ko'rsatadi. Bu tanlov hikoya talabiga qarab qilinadi.
Fonning yumshoq bulanishi portret janrida ko'p qo'llaniladigan ifodali usullardan biri sanaladi. Manzara janrida esa aksincha keng aniqlik sohasi afzal ko'riladi.
Lahzani ilg'ash
Harakatdagi voqeani suratga olishda vaqtning bir bo'lagini to'g'ri tanlash hal qiluvchi ahamiyatga ega. Qisqa oraliq ichida qiyofa ifodasi, gavda holati va fon o'zaro eng ta'sirchan tarzda birlashadi. Bunday lahzani kutish sabr va diqqatni talab qiladi.
Kutish o'rniga uzluksiz suratga olish ham qo'llaniladi, biroq tanlash mas'uliyati baribir muallifda qoladi. Voqeani oldindan sezish esa tajriba bilan shakllanadigan malaka hisoblanadi.
Rangli va oq-qora yechim
Rangli tasvir voqelikni tanish shaklda yetkazsa, oq-qora tasvir shakl, tuzilma va yorug'lik o'yiniga urg'u beradi. Ranglardan voz kechish ko'pincha kompozitsiyani soddalashtiradi va diqqatni asosiy narsaga qaratadi. Tanlov mavzu hamda muallif niyatiga bog'liq bo'ladi.
Ikkala yo'l ham teng qiymatli bo'lib, ular orasida umumiy afzallik yo'q. Muhimi, tanlangan yechim asarning mazmuniga xizmat qilishi kerak.