Xattotlik san'ati va uning go'zalligi
Xattotlikda o'qish jarayoni ayni paytda tomosha jarayoniga aylanadi: harf shakli matnga qo'shimcha ohang beradi. Qamish qalam kesimi, siyoh quyuqligi va harf o'lchovi natijani belgilaydi.
Yozuvning san'atga aylanishi
Xattotlik yozuvni faqat ma'lumot uzatish vositasi emas, ko'rish uchun ham qadrli shaklga aylantiradi. Bunda matn mazmuni to'liq saqlanadi, ammo unga harf shakli orqali qo'shimcha ohang beriladi. Shu tariqa o'qish jarayoni bir vaqtning o'zida tomosha jarayoniga aylanadi.
Matnni chiroyli yozish uzoq vaqt yuksak bilim va tarbiya belgisi sifatida qaralgan. Bu munosabat hunarning qadrini uzoq vaqt yuqori saqlab turgan.
Qamish qalam va siyoh
An'anaviy xattotlikda asosiy asbob qamishdan tayyorlangan qalam hisoblanadi. Uning uchi maxsus qiyalikda kesiladi va aynan shu kesim chiziqning qayerda yo'g'on, qayerda ingichka bo'lishini belgilaydi. Siyoh esa quyuqligi bilan yozuv tekisligiga ta'sir qiladi.
Asbobni o'zi tayyorlash uzoq vaqt hunarning ajralmas qismi bo'lgan. Qalam noto'g'ri kesilsa, mahorat ham natija bermagan. Shu bois qalam kesish alohida ko'nikma sanalgan.
Harf mutanosibligi qoidalari
Xattotlikda harflar erkin emas, aniq o'lchov tizimiga bo'ysunadi. Balandlik va kenglik odatda qalam uchining eni bilan o'lchanadi, shu sababli barcha harflar bir oilaga mansubdek ko'rinadi. Bu qoidalar yozuvni bir tekis va o'qishga qulay saqlaydi.
O'lchov buzilsa, matn go'zal emas, tartibsiz taassurot qoldiradi. Shuning uchun o'lchov mashqi eng boshida o'rgatiladi. Ko'z bilan chamalash keyingi bosqichda shakllanadi.
Yozuv uslublarining xilma-xilligi
Bir alifboning o'zi turli uslublarda yozilishi mumkin va har biri o'z xarakteriga ega. Ba'zi uslublar tantanavor va qat'iy, boshqalari oquvchan hamda yengil ko'rinadi. Uslub tanlovi matnning vazifasiga va joylashadigan yuzasiga qarab belgilanadi.
Bir usta odatda bir necha uslubni biladi, ammo bittasida alohida mahorat egallaydi. Uslublarni bir matn ichida aralashtirish esa kamdan-kam uchraydigan hodisa sanaladi.
Sahifa tuzilishi va bo'sh joy
Xattotlikda faqat harflar emas, ular orasidagi bo'shliq ham ishlaydi. Satrlar oralig'i, hoshiya kengligi va matn blokining joylashuvi umumiy taassurotni belgilaydi. Bo'sh joy yetarli bo'lsa, yozuv yengil nafas oladi.
Sahifa muvozanati matnni o'qishdan oldin ham yoqimli ko'rsatadi. Siqilgan matn esa mazmunidan qat'i nazar og'ir va charchatadigan bo'lib seziladi.
Mashq va sabr
Xattotlikni o'rganish alohida harf elementlarini son-sanoqsiz takrorlashdan boshlanadi. Qo'l harakati avtomatlashgandagina chiziq ishonchli va bir tekis chiqadi. Shu bois bu hunarda shoshilish natijani muqarrar buzadi.
Kunlik qisqa mashq uzoq, ammo kamdan-kam takrorlanadigan mashg'ulotdan ko'ra samaraliroq hisoblanadi.