Bolalarda badiiy didni shakllantirish
Did tug'ma emas, tajriba orqali o'sadi. Bolaga ko'rish tajribasini boyitish, erkin ijodga imkon berish va savol berish orqali kuzatishga o'rgatish usullari ko'rib chiqiladi.
Did qanday shakllanadi
Badiiy did tug'ma xususiyat emas, u to'plangan ko'rish tajribasi asosida asta-sekin shakllanadi. Bola qanchalik xilma-xil tasvirlarni kuzatsa, uning shakl, rang va nisbatlarni farqlash qobiliyati shunchalik tez o'sadi. Bu jarayon kundalik hayotdagi oddiy kuzatishlardan boshlanadi.
Shuning uchun erta yoshda diqqatni tarbiyalash keyinchalik murakkab asarlarni idrok etish uchun mustahkam asos yaratadi. Kech boshlangan ish ham natija beradi, lekin ko'proq vaqt talab qiladi.
Ko'rish tajribasini boyitish
Bolaga turli uslub va texnikadagi tasvirlarni ko'rsatish foydali hisoblanadi. Bir xil turdagi tasvirlar bilan cheklanish didni torlashtiradi hamda yangi shakllarni qabul qilishni qiyinlashtiradi. Xilma-xillik esa taqqoslash uchun material beradi.
Tabiatdagi shakllar, buyumlardagi naqshlar va me'moriy detallar ham ko'rish tajribasining muhim manbasi hisoblanadi. Ular har kuni ko'z oldida bo'ladi, faqat e'tiborni yo'naltirish yetarli.
Erkin ijodga imkon berish
Bola chizganida natijaning tashqi to'g'riligiga emas, jarayonning o'ziga e'tibor qaratish maqsadga muvofiq. Erkin harakat qilish imkoniyati unga material xossalarini mustaqil kashf etishga yordam beradi. Bunday tajriba hech qanday tushuntirish bilan almashtirilmaydi.
Qattiq namuna asosida ishlash aniq ko'nikma beradi, ammo faqat shu usul bilan cheklanish tasavvurni siqib qo'yadi. Ikki yondashuvni navbatlashtirish odatda yaxshi natija beradi.
Baholashda ehtiyotkorlik
Tez aytilgan qisqa baho bolaning e'tiborini natijaga qaratadi va tajriba qilish istagini susaytiradi. Buning o'rniga ishdagi aniq tanlovlarni qayd etish ancha samaraliroq hisoblanadi. Bunday izoh bosim o'tkazmaydi va suhbatni davom ettiradi.
Qaysi rang tanlangani yoki shakl qayerga joylashtirilgani haqida gapirish bolaga o'z qarorini anglash imkonini beradi. Bu ongli ishlash odatini shakllantiradi.
Savol berish orqali kuzatish
Asar oldida turib berilgan oddiy savollar diqqatni to'g'ri yo'naltiradi. Bu yerda nima sodir bo'lyapti, qaysi qism birinchi bo'lib ko'zga tashlanadi, nima uchun aynan shunday β bunday savollar tayyor javob talab qilmaydi. Ular kuzatishni faol jarayonga aylantiradi.
Suhbat orqali bola o'z taassurotini so'zga aylantirishni o'rganadi. Bu ko'nikma esa idrokni sezilarli darajada aniqroq qiladi.
Did o'sishining bosqichlari
Dastlab bola yorqin va sodda tasvirlarni afzal ko'radi, keyinroq murakkab kompozitsiya hamda nozik ohanglarni seza boshlaydi. Bu tabiiy ketma-ketlik va uni sun'iy tezlashtirishga urinish kerak emas. Har bir bosqich o'z vaqtini oladi.
Eng muhimi β qiziqishning so'nmasligi va jarayonning erkin qolishi. Chunki did faqat muntazam hamda bosimsiz tajriba sharoitida rivojlanadi.